Yr Athro Julie Williams CBE yw un o ffigurau mwyaf blaenllaw’r byd o ran ymchwilio i glefyd Alzheimer. Hi yw cyfarwyddwr Sefydliad Ymchwil Dementia’r DU ym Mhrifysgol Caerdydd, a agorodd yn 2018 fel rhan o fenter gwerth £250 miliwn, i astudio clefydau niwrolegol. Hi oedd Prif Ymgynghorydd Gwyddonol Cymru rhwng 2013 a 2017.

Dewch i wybod mwy am sut y mae Prifysgol Caerdydd yn cyfrannu i ymchwil gwyddonol newydd ar gyfer delio â chyflwr dementia – un o heriau iechyd mwyaf ein hoes.

Roeddwn i wrth fy modd pan agorodd Sefydliad Ymchwil Dementia’r DU yng Nghaerdydd

Dyma rywbeth yr oeddwn i’n sicr oedd ei angen arnom ni. Tua 2009, fe ddechreuodd canlyniadau diddorol iawn ymddangos mewn geneteg, a barodd i ni feddwl am glefydau fel Alzheimer’s mewn ffordd wahanol. Fe wnaeth yr ymchwil hwn gysylltu’r system imiwnedd yn bendant iawn ag achosion y mathau hyn o ddementia. Y cam nesaf yn yr ymchwiliad gwyddonol hwnnw yw darganfod sut yn union y mae’r prosesau sy’n ymwneud ag imiwnedd yn cyfrannu at glefyd Alzheimer’s. Dyna un o’r cwestiynau mawr y mae'r Sefydliad Ymchwil Dementia yng Nghaerdydd yn gobeithio ei ateb.

Prifysgol Caerdydd Hadyn Ellis adeiladu
Tu mewn i'r adeilad Prifysgol Caerdydd Hadyn Ellis
Sefydliad Ymchwil Dementia'r DU, wedi'i leoli yn adeilad Hadyn Ellis ar gampws arloesedd Prifysgol Caerdydd.

Dementia yw her iechyd fwyaf ein hoes

Gwyddom mai dyma’r achos mwyaf cyffredin o farwolaeth erbyn hyn yn y DU – ond o’i gymharu â chanser, er enghraifft, digon prin yw ein dealltwriaeth ohono. Adnoddau sydd i gyfrif am hynny. Cafodd llawer o arian ei gyfeirio at ymchwil canser tua 30 mlynedd yn ôl, a chafodd y lefel hwnnw ei gynnal ers hynny. Bellach, rydym ni’n gweld y canlyniadau, ac erbyn hyn bydd llai na 50% o bobl sy’n derbyn diagnosis canser yn marw o ganlyniad i’r clefyd. Gyda dementia, maen rhaid i ni fuddsoddi mewn gwaith ymchwil. Mae’n cymryd amser ac arbenigedd, ond dyna’r unig ffordd o gael atebion a dod o hyd i driniaethau newydd.

Mae’n cymryd amser ac arbenigedd, ond dyna’r unig ffordd o gael atebion a dod o hyd i driniaethau newydd."

Gwyddonwyr Cymru yw rhai o’r rhai mwyaf cynhyrchiol, arloesol ac ysbrydoledig yn y byd

Maen nhw’n gweithredu ar lefel uchel iawn, ac mae angen mwy ohonyn nhw arnom ni. Pan oeddwn i’n Brif Ymgynghorydd Gwyddonol, roeddwn i’n benderfynol o gynyddu’r nifer o wyddonwyr yng Nghymru. Fe wnaethom ni redeg cynllun Sêr Cymru i recriwtio ambell seren go iawn a dod â nhw yma, gan sefydlu cadeiriau ymchwil a chymrodoriaethau newydd mawr eu bri ar eu cyfer yn ein prifysgolion. Fe lwyddon ni i ddod o hyd i gyllid i gael dros 200 o’r unigolion hyn a’u timau i ddod yma, ac mae’r cynllun yn dal i fod yn weithredol. Mae’n llwyddiant ysgubol, gan roi cyfle i ni lenwi bylchau yn ein hymchwil ac adeiladu ar y cryfderau sydd gennym yn barod yng Nghymru.

Twitter URL

Ble rydym ni wedi arwain, mae gweddill y DU wedi dilyn

Rydw i wrth fy modd bod model Cymru wedi cael ei fabwysiadu drwy gydol y DU. Mae Ymchwil a Menter y DU, y corff ariannu ymchwil canolog, bellach yn cynnal cynllun cymrodoriaeth tebyg i Sêr Cymru, i ddod â doniau i brifysgolion Prydain. Mae’n adeiladu ar yr hyn a gyflawnwyd gennym ni yng Nghymru. Fe wnes i weithio gyda nhw i’w helpu i’w gynllunio.

Yr Athro Julie Williams ar adeilad Prifysgol Caerdydd Hadyn Ellis
Yr Athro Julie Williams yn Sefydliad Ymchwil Dementia’r DU ym Mhrifysgol Caerdydd.

Mae cael cymuned wyddonol gref yn golygu cael economi cryf

Drwy gynyddu ein sylfaen wybodaeth yng Nghymru, rydym hefyd yn cynyddu'r potensial ar gyfer arloesi a sgil-effeithiau o'n hymchwil. Mae hyn yn bwydo'n uniongyrchol i ddatblygiad economaidd. Yn Sefydliad Ymchwil Dementia y DU, cyn bo hir bydd gennym oddeutu 150 o bobl yn y swydd, y mwyafrif ohonynt yn cael eu hariannu o grantiau cystadleuol.

Yn wir, mae pob swydd a ariennir gan brifysgol wedi denu tua 10 swydd ychwanegol i Gymru. Rydym wedi gallu dod â phobl yn ôl sydd wedi gweithio mewn swyddi â chyflog da iawn yn yr Unol Daleithiau am y saith neu wyth mlynedd diwethaf. Pan fyddan nhw’n cynhyrchu syniadau ar gyfer triniaethau newydd a ffyrdd o wneud diagnosis o glefyd, bydd y rhain yn arwain at arloesiadau, therapïau newydd a chwmnïau deillio. Gallai hyn oll fod â budd economaidd enfawr.

Yr Athro Julie Williams gyda'r gwyddonydd benywaidd, Prifysgol Caerdydd Hadyn Ellis adeiladu
Myfyrwyr benywaidd yn y labordy, Prifysgol Abertawe
Gwyddonwyr yn cynnal ymchwil ym mhrifysgolion Abertawe a Chaerdydd.

Mae cael mwy o ferched i gymryd rhan mewn gwyddoniaeth yn hanfodol i’n llwyddiant

Yn y gorffennol, mae nifer y menywod wedi gostwng wrth i chi symud ymlaen ymhellach ar hyd y llwybr gyrfa – yn enwedig yn y blynyddoedd pan mae pobl yn cychwyn teuluoedd. Ni allwn fforddio colli'r holl dalent hon o'n gweithlu academaidd a diwydiannol. Comisiynais adroddiad a helpodd i wneud gwahaniaeth i'r cydbwysedd rhwng y rhywiau mewn pynciau STEMM (gwyddoniaeth, technoleg, peirianneg, mathemateg a meddygaeth) ym mhrifysgolion Cymru. Mae'r gwaith hwn yn parhau. Rwyf hefyd yn ymwneud â gweithgor sy'n cymryd camau i gynyddu'r cyfleoedd i fenywod gyflawni eu potensial llawn mewn diwydiant.

Straeon cysylltiedig