Gallech gamgymryd y lle am atyniad treftadaeth, ac ar un wedd, dyna ydyw. Ond mae hefyd yn fusnes ffyniannus sy’n cyflogi 32 o bobl, y deunydd brethyn â’i batrymau nodweddiadol yn destun edmygedd gan bobl o bobman, o’r UDA i Japan.

Stream and White washed buildings Melin Tregwynt 
Whitewashed buildings, Melin Tregwynt
Bluebells in wood near Melin Tregwynt 
Adeiladau gwyngalchog Melin Tregwynt a choedlannau clychau'r gog gerllaw.

Ar fore gwaith cyffredin, mae’r lle’n brysur, ac ymwelwyr gwyliau’n yfed coffi yn yr heulwen y tu allan i gaffi’r felin. Yn y siop, ceir pentyrrau tal o flancedi, clustogau a phob math o gynnyrch arall sydd wedi ei wneud gan ddefnyddio brethyn Melin Tregwynt. Mae cwsmer yn dal blanced yn erbyn y golau i weld y lliwiau ac mae’n ei mwytho’n dyner: pethau i’w cyffwrdd yw tecstilau.

 

Lleolwyd melin ar y safle ers yr 17eg ganrif, ac mae’n un o lond llaw o fusnesau sydd wedi goroesi o gyfnod pan oedd melin wlân i’w chanfod ymhob cwm yng Nghymru, bron. Wrth i drafferthion yr 20fed ganrif roi taw ar y rhan fwyaf ohonynt, canfu Melin Tregwynt lwybr drwy’r trybini – a heddiw, dyma draddodiad y mae ymwelwyr yn fodlon teithio i’w weld. Mae yna hudoliaeth yn y ffordd y troir gwlân yn frethyn.

Eifion Griffiths, current owner of Melin Tregwynt
Close up of product at Melin Tregwynt
Eifion Griffiths, perchennog Melin Tregwynt a'r cynnyrch.

Esbonia’r perchennog presennol Eifion Griffiths mai’i dad-cu ddechreuodd y busnes. Prynodd hwnnw’r eiddo yn 1912, gan dalu £760 amdano mewn ocsiwn, ac roedd ei fodel busnes yn syml. Deunydd crai’r felin oedd gwlân a gynhyrchid ar ffermydd cyfagos, a byddai’r cynnyrch yn cael ei werthu yn y cyffiniau.

Meddai Eifion: “Roedd popeth yn digwydd mewn ardal fechan. Yn aml, byddai pethau’n cael eu gwerthu ar sail cyfnewid. O edrych yn ôl dros yr hen gyfrifon, fe ddaethon ni ar draws un cofnod am ffermwr a gyfnewidiodd feic modur am siwt newydd!”

Gafaelodd ei dad, Howard, yn yr awenau yn y 1950au. Hyfforddodd Eifion i fod yn bensaer, ond dychwelodd i Sir Benfro i weithio gyda’i dad yn 1979. "Roedd Dad yn ddyn busnes penigamp ond doedd dim llawer o ddiddordeb mewn dylunio na marchnata ganddo fe," meddai. "Ro’n i’n danbaid o blaid y ddau beth yna – felly roedden ni’n dîm da."

Machine at Melin Tregwynt
Close up of machine at Melin Tregwynt
woman operating machinery, Melin Tregwynt
Y peiriannau ac aelod o staff yn gweithredu peiriant yn yr ystafell gwehyddu.

Neidiwch ymlaen at heddiw. Mae Melin Tregwynt yn dal i fod mor sownd ag erioed yn nhir Penfro, ond mae llawer o’r cwsmeriaid wedi’u lleoli ymhell bell i ffwrdd. Felly sut ddigwyddodd hynny?

Nid yw’r hanfodion wedi newid. Uwchlaw taranu’r peiriannau yn yr ystafell wehyddu, esbonia Eifion y broses sy’n cynhyrchu deunydd brethyn dwbl nodweddiadol y felin neu’r 'tapestri Cymreig'. Gwehyddir dwy haenen ynghyd i greu brethyn sy’n gryf, â phatrwm amlwg arno. Dyma dechneg a ddefnyddiwyd ers y 18fed ganrif, ac mae’n newid braf o gynlluniau digidol y gellir eu trosglwyddo ar unrhyw ddefnydd.

Does fawr o ryfedd mai’r rhan o’r felin sy’n denu’r mwyaf o bobl â’u camera yw’r silffoedd sy’n pwyso o edafedd amryliw. Labelwyd pob un, ac mae sawl enw’n dwyn natur i gof: dyna catkin (gwyrdd golau), shrew (brown disylw) a cornflower (glas serchus).

Cambrian Check in Cambrian Hotel in Adelboden, Switzerland
Melin Tregwynt blanket with label
Y 'Cambrian Check', Gwesty'r Cambrian yn Adelboden, y Swistir.

Mae cydweithio diweddar wedi arwain at ledaenu enw Melin Tregwynt ymhell o gartref. Cynigir brethyn dwbl gan y manwerthwr o Japan, Muji, mewn siopau ledled Japan, China ac Ewrop. Gweithiodd Eifion a’i dîm gyda’r cwmni dylunio o Gymru, Smorgasbord, i greu brethyn arbennig ar gyfer Gwesty’r Cambrian yn Adelboden, y Swistir. Mae 'Cambrian Check' yn defnyddio lliwiau a ddetholwyd i adlewyrchu’r fforestydd a 'r dolydd mynyddig sy’n amgylchynu’r gwesty.

Rydym ni’n bendant yn 'fusnes rhywle' yn hytrach na 'busnes unrhyw le'."

I Eifion, allwedd llwyddiant Melin Tregwynt yw ei hunaniaeth Gymreig ac ymdeimlad cryf iawn o le. "Rydym ni’n bendant yn 'fusnes rhywle' yn hytrach na 'busnes unrhyw le'," meddai. "Rydym ni wedi ein gwreiddio yn y lle ble rydym ni, a dyna sy’n ein gosod ar wahân."

Straeon cysylltiedig