O ble daw eich pysgod chi?

Mae popeth yn cael ei ddal o fewn 10 milltir i Aberteifi gan fy ngŵr Len a’n mab ni, Aaron. Mae crancod a chimychiaid ar gael drwy gydol y flwyddyn, ac yn y gaeaf, gorgimychiaid a chregyn bylchog hefyd. Yn yr haf fe gawn ni grancod heglog rhagorol, a byddwn ni’n pysgota â llaw i ddal draenogod y môr a mecryll, a pha bynnag bysgod arally gallwn ni ei gael. Fe gawn ni ambell ferfog, lleden chwith, lleden fannog, hyrddyn a morgath – beth bynnag sydd o gwmpas. Mae gyda ni drwyddedau cwryglau ar afon Teifi hefyd.

Len Walters holding his catch of the day
Fishing boat heading out in Cardigan Bay
Catching shell fish off the side of the boat
Len Walters yn pysgota.

Beth sy’n arbennig am bysgota â chwrwgl?

Mae’n ffordd o bysgota sy’n cadw treftadaeth yn fyw, ac mae’n ddull hyfryd. Bydd Len ac Aaron yn defnyddio pâr o gwryglau i lifo lawr afon Teifi gyda’r nos, â’r rhwyd rhyngddyn nhw, a byddan nhw’n dal eog a sewin gwyllt. Mae gan eogiaid a sewin a ddaliwyd mewn cwrwgl yng ngorllewin Cymru statws PGI. Roedd cannoedd o bysgotwyr cwrwgl ar afon Teifi ar un adeg, ond dim ond 12 pâr sydd ar ôl erbyn hyn. Byddwn ni’n defnyddio rhwydi Sân i bysgota ym mhyllau’r afon ger Llandudoch hefyd. Cyflwynwyd rhwydi Sân, neu Seine, yma’n wreiddiol gan fynachod Ffrengig Abaty Llandudoch, bron i fil o flynyddoedd yn ôl, ond mae tair trwydded yn weddill, ac un ohonyn nhw gyda ni.

man carrying coracle stood on river bank
man coracle fishing at night
Len ac Aaron yn bysgota â chwrwgl ar afon Teifi yn y nos.

Beth yw’r gwahaniaeth rhwng eog a sewin?

Mae’r ddau’n edrych yn eithaf tebyg, ond mae nodweddion gwahanol o ran y marciau, yr esgyll a faint o gennau sydd arnyn nhw. Mae sewin yn fwy golau o ran lliw, ac mae’r cnawd yn fwy delicet na chig eog. Mae’n well gan bobl yr ardal hon sewin – mae’n cael ei ystyried yn un o ddanteithion Cymru – ond mae ymwelwyr yn gwybod mwy am yr eog. Ond pan fyddwch chi’n esbonio iddyn nhw mai enw arall ar frithyll môr yw sewin, maen nhw wastad yn barod i roi cynnig arno fe. Yn y ddau achos, mae pysgod gwyllt yn tra rhagori ar unrhyw beth sy’n gynnyrch fferm bysgod.

Mae gan Mandy Walters o Cardigan Bay Fish y rysáit teuluol perffaith. Y pysgod gorau, wedi eu dal bore ‘ma, ac yn cael eu gwerthu ym marchnad ffermwyr gorau Prydain.

Ble fyddwch chi’n gwerthu eich pysgod?

Marchnadoedd a bwytai lleol, ac rydw i ym Marchnad Cynhyrchwyr Lleol Llandudoch bob bore dydd Mawrth, drwy gydol y flwyddyn. Fe wnaethon ni ddechrau gyda llond llaw o stondinau tua wyth mlynedd yn ôl, ac erbyn hyn mae 20 o stondinwyr rheolaidd. Rydym ni wedi ennill sawl gwobr: ni oedd y farchnad orau ym Mhrydain yng Ngwobrau Bwyd a Ffermio’r BBC. Dwi hefyd yn gwerthu i dafarndai a bwytai lleol.

Mandy with her stall at the fish market
Mandy Walters yn y farchnad bysgod.

Pam fod mudiad y marchnadoedd ffermydd mor boblogaidd?

Dwi’n meddwl fod pobl wedi cael llond bol ar y cadwyni mawr o archfarchnadoedd, ac maen nhw eisiau cefnogi cyflenwyr llai fel ni. Mae pobl yn prynu mwy gan y pysgotwr, y cigydd, y gwneuthurwr. Ond mae angen i ni helpu'r cwsmeriaid hefyd. Mae angen i chi roi syniadau a chynghorion iddyn nhw. Bydd rhai’n ofn cael cranc cyfan, felly dwi’n paratoi cacennau cranc. Neu fe wna i ddweud wrthyn nhw sut i baratoi linguine cranc hyfryd. Os rowch chi ambell gyngor i bobl, fe fyddan nhw’n mynd i ffwrdd i roi cynnig arno fe, ac yna fe ddôn nhw nôl i gael rhagor.

Rydych chi wedi ennill Gwobr y Gwir Flas hefyd…

Y llynedd, fe wnes i gyflwyno tri chynnyrch i’r gystadleuaeth: cranc wedi’i baratoi, pate mecryll a chranc mewn pot. Cefais fy syfrdanu gan y canlyniadau. Fe wnes i ennill dwy seren am y cranc wedi’i baratoi a’r cranc mewn pot, ac un seren am y pate mecryll, ac mae’r ymateb wedi bod yn wych. Dwi eisiau creu cawl cranc Bae Ceredigion nawr. Does dim byd tebyg ar gael ar y farchnad.

Mandy Walters, preparing crab meat- Cardigan Bay
female's handed holding a crab
Mandy Walters yn paratoi'r pysgod cregyn.

Beth yw’r gyfrinach wrth goginio pysgod?

Os yw’n ddarn da o bysgodyn, yna plaen a syml sydd orau. Mae’n gynnyrch mor ffres, y cyfan sydd ei angen yw ychydig o fenyn a lemwn, naill ai mewn parsel ffoil a’i bobi yn y ffwrn, neu wedi’i ffrïo mewn menyn yn y badell. A’r rheol aur yw peidio â’i orwneud.

Sut brofiad yw gweithio gyda’ch gŵr?

Rydym ni’n dîm da. Ond mae’n waith caled iawn dros yr haf – prin y byddwn ni’n gweld cip ar ein gilydd. Yn dibynnu ar y llanw, gall Len fod ar y môr am gymaint â 12 i 16 awr y dydd. Yna, unwaith y bydd hi’n ddigon tywyll bydd e mas yn y cwrwgl tan ddau neu dri yn y bore bach, a bydd e’n gwneud hynny bob dydd gŵyl a gwaith.

Fishing village taken from the top of a hill
Bae Ceredigion

Sut le yw hwn i fyw ynddo fe?

Mae Aberteifi a Llandudoch yn nefolaidd. Dyw hi ddim wedi cael ei gor-ddatblygu yma: rydym ni’n dal yn gwneud pethau yn y dull traddodiadol. Mae’n bert iawn, mae’r bobl yn hyfryd, mae’r traethau’n rhagorol, ac mae digonedd i’w wneud. Cafodd Castell Aberteifi ei adnewyddu’n ddiweddar, ac mae wedi trawsnewid y dref. Enw’r bwyty yw 1176, ar ôl y flwyddyn pan gynhaliwyd yr eisteddfod gyntaf yma. Mae Pizza Tipi yn boblogaidd iawn hefyd, mae hi wastad yn orlawn yno. Mae gan Dafarn y Fferi yn Llandudoch deras hyfryd sy’n edrych dros yr aber, a dwi wrth fy modd â’r caffi a becws bach newydd sydd wedi agor yn Aberteifi, Crwst, dan ofal cwpwl ifanc o’r enw Catrin ac Osian. Mae’u teisennau nhw’n arallfydol.

 

Related stories