Ar ddiwedd y 19eg ganrif, Penrhyn oedd y chwarel lechi fwyaf yn y byd, gan gyflogi dros 2,800 o bobl ac allforio i bedwar ban byd. Dros gan mlynedd yn ddiweddarach, dyma leoliad llinell sip gyflymaf y byd, â’r enw addas Velocity 2. Gall reidwyr gyrraedd cyflymder hyd at 125 m.y.a. wrth iddyn nhw hedfan a sgrechian eu ffordd ar hyd y weiren am yn agos i filltir.

Prin fod hanes y chwarel yn flaenaf yn eu meddyliau, ond hebddo, ni fyddai’r un Velocity 2. Profodd yr ymdrech i droi treftadaeth ddiwydiannol yn atyniadau i ymwelwyr mentrus yn llwyddiant ysgubol yng Nghymru. Mae’n un o’r syniadau hynny sy’n ymddangos mor amlwg i bawb nawr, ar ôl i rywun arall ei wneud.

View of Penrhyn slate quarry, near Bethesda in North Wales, now home to Zip World
Penrhyn Slate Quarry, near Bethesda in North Wales, now home to Zip World
Golygfa o Chwarel Lechi Penrhyn, ger Bethesda yng Ngogledd Cymru, sydd bellach yn gartref i Zip World

Y rhywun hwnnw oedd Sean Taylor. Cafodd Sean ei eni a’i fagu yn Nyffryn Conwy, rhyw 10 milltir o Chwarel y Penrhyn, a threuliodd 22 o flynyddoedd yn gwasanaethu gyda lluoedd arfog Prydain ledled y byd fel comando gyda’r môr-filwyr. Ar ôl treulio blynyddoedd yn neidio o awyrennau, yn ymlwybro drwy’r jyngl ac yn cael ei ollwng i ganol rhyfeloedd, daeth hi’n amser am newid. Yn 2004, trodd ei olygon am adref yng ngogledd Cymru.

Penderfynodd Sean gynnig rhywbeth a allai ddal rhywfaint o gyffro’i yrfa, mewn modd diogel a hwyliog. Y dewis amlwg oedd defnyddio weirennau sip, y mae ef yn eu disgrifio fel y peth agosaf at neidio allan o awyren.

“Ro’n i wedi bod rownd y byd ar weiren sip,” meddai. “Ro’n i eisiau trosi’r profiadau hynny’n rhywbeth y gallai unrhyw un ei wneud. Roedd yr ardal o gwmpas y gogledd yn adnabyddus am y dringo, ac roeddwn i eisiau gwneud rhywbeth oedd yn fwy o sbort ac yn apelio at farchnad eang.”

Person preparing to ride a Zip Wire over Penrhyn Slate Quarry
Person riding a Zip Wire over Penrhyn Slate Quarry
Hedfan ar weiren yn Zip World, Bethesda.

Ei fenter gyntaf oedd Treetop Adventures (a elwir bellach yn Zip World Fforest) yn 2007. Dilynodd Zip World yn 2013, ac mae’r teulu o atyniadau bellach yn digwydd mewn tri lleoliad ar draws gogledd Cymru: Fforest ym Metws-y-coed, Chwarel y Penrhyn ym Methesda a’r Ceudyllau Llechi ym Mlaenau Ffestiniog.

Zip World Fforest Coaster
Zip World Fforest Coaster
Trwy'r coed yn Zip World Fforest.

Yn yr olaf o’r tri, mae tîm Zip World wedi bod yn arbennig o greadigol wrth ymwneud ag olion diwydiant trwm. Uwchlaw’r ddaear, ceir weiren sip sydd bob tamaid mor gyffrous â rhai Chwarel y Penrhyn. Mae’r syrpreis go iawn yn cuddio o dan y ddaear.

Mewn ogof enfawr a grëwyd o ganlyniad i gloddio am lechi mae cartref Bounce Below, syniad a awgrymwyd gyntaf wrth Sean ar ôl iddo weld rhwydi pysgota’n ymestyn rhwng cychod. Gall ymwelwyr mentrus o bob oed fownsio o gwmpas ar rwydi enfawr fel trampolîn mewn gofod sydd ddwywaith mor uchel â Chadeirlan Sant Pawl. Datgelir harddwch rhyfedd yr amgylchfyd tanddaearol gan oleuadau amryliw.

Visitors on the underground trampolines at Bounce Below in Blaenau Ffestiniog, North Wales
Visitors on the underground trampolines at Bounce Below in Blaenau Ffestiniog, North Wales
Visitors on the underground trampolines at Bounce Below, Blaenau Ffestiniog, North Wales
Ymwelwyr ar y trampolinau dan ddaear yn Bounce Below, Blaenau Ffestiniog, Gogledd Cymru

Bu effaith atyniadau Zip World yn enfawr, gan roi gogledd Cymru ar y map i gefnogwyr chwaraeon antur – gan gynnwys ymwelwyr nodedig fel yr actor Matthew Rhys. Maen nhw wedi cynhyrchu incwm sylweddol i’r economi leol, ac ailddyfeisio perthynas Cymru â’i dyfodol ar yr un pryd.

Matthew Rhys close up on zip wire image
Matthew Rhys sliding down a zip wire image
Matthew Rhys ar weiren Zip.

Mae safleoedd diwydiannol cyfagos eraill sydd wedi bod yn segur ers blynyddoedd bellach yn cael eu hailddefnyddio. Mae Surf Snowdonia, ger Conwy, wedi ailddefnyddio safle hen ffatri alwminiwm i adeiladu llyn artiffisial, gan gynnig cyfle i syrffwyr reidio’r don berffaith, a hynny filltiroedd o lan y môr.

Surfer in Surf Snowdonia
Surf Snowdonia, Gogledd Cymru.

Beth nesaf i Zip World? Mae cydweithiwr Sean Taylor, y cyfarwyddwr marchnata Andrew Hudson, yn cyfaddef fod y cwmni wedi cael sawl cynnig gan safleoedd ledled Cymru, y DU a’r byd, ac efallai bod ymestyn ar y gorwel.

Ond nid yw pob safle’n hafal â’i gilydd. Esbonia Andrew fod y gorffennol yn chwarae rhan fawr yn y broses o benderfynu wrth i Zip World ystyried safle. “Mae stori’r lleoliad yn hollbwysig,” meddai. “Mae’r dreftadaeth mor bwysig i ni.”

Waeth beth fydd y dyfodol, does dim amheuaeth fod y fformiwla’n gweithio yn Eryri. Dechreuodd Zip World â dim ond wyth aelod o staff, ond mae bellach yn cyflogi rhyw 250, gan sicrhau’i le fel un o gonglfeini’r economi leol – ac mae’r llinell hysbysebu ‘weiren sip gyflymaf’ wedi rhoi ambell hawl brolio di-ddadl i’r dref gyfagos. “Mae pobl yn falch o ddweud ‘Dwi’n byw ym Methesda. Gynnon ni mae’r weiren sip gyflymaf yn y byd’,” meddai Sean.