Wrth archwilio trefi a dinasoedd Cymru heddiw, fe welwch fod gennym lawer iawn o gaffis a pharlyrau hufen iâ Eidalaidd. Yn ogystal â bod yn llefydd gwych i stopio am goffi a danteithion melys, mae’r bwytai hyn yn etifeddiaeth o’n cyswllt hanesyddol â’r Eidal – wedi inni groesawu ton o fewnfudwyr yma a ddaeth â’u bwyd a’u diwylliant gyda nhw.

Blas o bethau i ddod

Y mwyaf nodedig o’r rhain oedd Giacomo Bracchi, y tyfodd ei ymerodraeth o gaffis yng Nghymru mor fawr fel mai ei enw oedd y term cyffredinol am unrhyw gaffi Eidalaidd. Erbyn dechrau’r 1900au, gellid dod o hyd i “Bracchis” ledled cymunedau cymoedd y de, yn gweini coffi ffres a physgod a sglodion, ac yn rhoi lle i gymdogion a ffrindiau gwrdd, gan feithrin perthnasoedd lleol ac ysbryd cymunedol.

Digwyddodd y rhan fwyaf o’r mewnfudo o’r Eidal i Gymru yn y 19eg ganrif a dechrau’r 20fed ganrif, gyda Giacomo Bracchi ymhlith y rhai oedd yn awyddus i ddechrau bywyd newydd yn y DU. Cyrhaeddodd Lundain yn 1881 a dechreuodd weithio fel tröwr organ – cerddor stryd a chwaraeai’r organ gasgen. Roedd swydd y tröwr organ yn un boblogaidd yn yr Eidal; a oedd, ar y pryd, yn gartref i rai o weithgynhyrchwyr organau casgen gorau’r byd.

Yn ôl llenyddiaeth hanesyddol, llenwyd strydoedd Llundain â pharlyrau hufen iâ a thröwyr organ Eidalaidd tua’r adeg hon, felly dechreuodd Bracchi chwilio am “pitch” newydd, lle gallai ddod â rhywbeth gwahanol i ardal hollol newydd. Daeth i Gymru drwy Gasnewydd, ac ar ôl symud o gwmpas am rai blynyddoedd, yn y pen draw agorodd ei gaffi a’i siop hufen iâ Eidalaidd. Er mai Bracchi yw’r mwyaf adnabyddus o’r brîd newydd hwn o berchnogion caffi, roedd ei ddyfodiad yn cyd-fynd â’r mudiad dirwest yng Nghymru. Dyma fudiad cymdeithasol oedd yn erbyn yfed alcohol, ac o ganlyniad agorwyd nifer o ‘fariau’ dirwest gan Eidalwyr tua’r adeg hon.

Roedd Bracchi wedi dod o hyd i’w ‘niche’ poblogaidd ei hun, ac arweiniodd hyn at fwy o gyffeithyddion ac arlwywyr Eidalaidd yn symud i Gymru ac yn agor eu busnesau bwyd eu hunain dros y blynyddoedd nesaf. Yn ogystal â chaffis, byddai nifer o deuluoedd yn gyrru certi hufen iâ drwy’r strydoedd, gan ddarparu danteithion oer, melys i gymunedau ledled y wlad. Yn sydyn, de Cymru oedd y lle gorau i gael gelato y tu allan i’r Eidal!

Facebook URL

We might be biased but we think we’ve got the loveliest venue, in the loveliest arcade!! Share the love and vote for us on thecityofarcades.com! #cityofarcades #cardiff #independent

Posted by Servini's Cafe on Monday, July 16, 2018

Heddiw, un o frandiau hufen iâ enwocaf Cymru yw Sidoli’s, a sefydlwyd gan Benedetto Sidoli ar ddechrau’r 20fed ganrif. Daeth Benedetto Sidoli i Gymru o ardal Bardi, yr un rhan fechan o’r Eidal â Giacomo Bracchi. Mae’r Caffe Sidoli gwreiddiol yng Nglynebwy, ac mae’n dal i weini hufen iâ, coffi Eidalaidd a byrbrydau eraill.

Mae nifer o’r caffis a’r parlyrau hufen iâ Eidalaidd gwreiddiol yn dal i fodoli ledled Cymru, ac maen nhw’n atgoffâd anarferol o orffennol diwydiannol Cymru. Mae ymweliad â Pharc Treftadaeth Cwm Rhondda bob amser yn werth chweil – pan ewch chi yno, gwnewch yn siŵr eich bod yn galw heibio Caffe Bracchi, teyrnged i’r teuluoedd o fewnfudwyr Eidalaidd a ddaeth â’u diwylliant caffi i Gymru.

Efallai fod y rheini sy’n hoff o’u bwyd hefyd wedi clywed am rai o’n cogyddion enwog yng Nghymru sydd â chefndir Eidalaidd: Michael Bonacini a Michela Chiappa, a’r perchennog bwyty Giovanni Malacrino.

Gwlad o gân

Mae Cymru a’r Eidal yn rhannu angerdd am gerddoriaeth. Er mai canu corawl sydd fwyaf adnabyddus yng Nghymru, rydym hefyd yn angerddol am y ffurf gerddorol Eidalaidd, opera. Mae Opera Cenedlaethol Cymru yn gwmni teithiol sy’n perfformio i gynulleidfaoedd yng Nghymru ac yn rhyngwladol, gan lwyfannu cynyrchiadau’n rheolaidd gan gyfansoddwyr Eidalaidd fel Verdi a Puccini. Bydd Opera Cenedlaethol Cymru yn perfformio Trioleg Verdi, cyfres o weithiau mwyaf poblogaidd y cyfansoddwr, drwy gydol 2021 a 2022. Gan ddyfnhau’r cysylltiadau rhwng ein dwy wlad ymhellach, mae Llysgennad yr Eidal i Gymru yn gwasanaethu fel noddwr y Drioleg.

Exterior shot of opera house
Canolfan Mileniwm Cymru, cartref Opera Cenedlaethol Cymru

Ni ellir trafod opera Gymreig heb sôn am Bryn Terfel. Ganwyd Bryn Terfel ym Mhantglas yn yr hen Sir Gaernarfon. Mae’r canwr adnabyddus hwn sydd â llais bas-bariton wedi dod yn un o’r lleisiau mwyaf adnabyddus yn y sin opera ryngwladol – yn enwedig am ei berfformiadau fel Scarpia yn Tosca Puccini. Ac nid dyna’r cyfan o’n cysylltiadau operatig. Treuliodd y canwr opera Eidalaidd o’r 19eg ganrif, Adelina Patti, ei gyrfa yn perfformio ledled y byd, cyn ymddeol yng Nghwm Tawe yng Nghastell Craig-y-Nos. Fe wnaeth hi hyd yn oed anrhegu’r adeilad Gardd y Gaeaf o’i hystâd i’r ddinas – a ailenwyd yn Bafiliwn Patti. Mae bellach yn un o’r lleoliadau cerddoriaeth mwyaf poblogaidd yn Abertawe.

Gelynion ym myd chwaraeon

Yn ogystal â mynd benben â’i gilydd yng nghamau grŵp rowndiau terfynol Euro 2020, mae Cymru a’r Eidal yn cwrdd yn rheolaidd ar y cae rygbi. Ymunodd yr Eidal â phencampwriaeth flynyddol y Chwe Gwlad yn 2000 ac maen nhw wedi cymryd rhan mewn sawl gêm gofiadwy yn Stadiwm Principality yng Nghaerdydd a Stadio Olimpico yn Rhufain. Mae Cymru wedi tueddu i ddod i’r brig, ond cafodd yr Eidal fuddugoliaethau pwysig gartref yn 2003 a 2007.

View of large sports stadium from across river
Stadiwm Principality, Caerdydd, lle mae gemau Chwe Gwlad Cymru yn cael eu chwarae

Mae yna hefyd nifer o Gymry ym myd chwaraeon proffesiynol sydd â chefndir Eidalaidd (fel y gallech ddyfalu o’u henwau): y bocswyr Joe Calzaghe ac Enzo Maccarinelli, y pêl-droedwyr David D’Auria a Donato Nardiello, a’r chwaraewyr rygbi Robert a Peter Sidoli.

Straeon cysylltiedig