Castell Aberteifi

Adeiladwyd y castell carreg cyntaf yn Aberteifi gan yr Arglwydd Rhys (Rhys ap Gruffydd, 1132-1197) ac, i ddathlu cwblhau’r gwaith yn 1176, fe gynhaliodd gyfarfod ar gyfer beirdd a cherddorion yno. Dyma’r Eisteddfod Genedlaethol gyntaf oll, traddodiad sy’n para hyd heddiw. Aeth y castell a’r plas Sioraidd sydd o fewn i’w furiau yn adfail hyd nes i gynllun adfer gwerth £12m ddiogelu dyfodol y safle fel atyniad treftadaeth, bwyty, llety a lleoliad ar gyfer digwyddiadau.  

Golygfa o'r Castell Biwmares
Castell Coch
 Castell Dinas Bran
Mae gan Gymru fwy o gestyll fesul milltir sgwâr nag unrhyw le yn y byd: Golwg o'r awyr o Gastell Biwmares, Ynys Môn; Castell Coch, de Cymru a Chastell Dinas Bran, Sir Ddinbych.  

Castell Dinefwr

Dinefwr oedd canolfan grym Teyrnas Deheubarth, oedd yn teyrnasu dros dde-orllewin Cymru am ymron i 300 o flynyddoedd rhwng y ddegfed a’r ddeuddegfed ganrif. Dyma brif orsedd Hywel Dda, y cyntaf i roi trefn ar ddeddfau brodorol y Cymry. Gwelir adfeilion y castell mewn gwarchodfa natur goediog ar godiad tir uwchlaw afon Tywi. Gerllaw, ceir y castell ‘newydd’, a adeiladwyd yn y 1600au, ac sydd dan ofal yr Ymddiriedolaeth Genedlaethol. Gellir cyrraedd y ddau safle’n hawdd ar daith gerdded gylchynol o Landeilo.

Castell y Bere

Roedd Castell y Bere, a adeiladwyd gan Llywelyn Fawr yn y 1220au, yn gadarnle diarffordd ar ffin ddeheuol teyrnas Llywelyn. Ei swyddogaeth oedd gwarchod ei diroedd amaethyddol, diogelu calon Gwynedd, a thra-arglwyddiaethu dros arglwyddiaeth gyfagos Meirionnydd. Cipiwyd y castell gan y Normaniaid yn 1283 a’i adael yn wag; saif yr adfeilion mewn dyffryn heddychlon a hardd yn ne Eryri.

Castell y Bere
Castell y Bere, Eryri, gogledd Cymru

Castell Caeriw

Saif Castell Caeriw ar lan cilfach o’r môr wrth ochr hen felin lanw yn Sir Benfro. Dyma diroedd hynafiaid y Dywysoges Nest, a oedd yn enwog yn ystod yr 11eg ganrif am ei harddwch. Roedd hi’n perthyn i linach y Deheubarth a reolodd dde-orllewin Cymru rhwng 920 a 1197. Cafodd Nest o leiaf naw o blant gyda phum bonheddwr gwahanol. Hyd y dydd heddiw, gall sawl teulu amlwg olrhain eu hachau yn ôl ati hi: yn eu plith George Washington, JFK a’r Dywysoges Diana.

Castell Powis

Adeiladwyd y Castell Powis gwreiddiol gan y Tywysog Gruffydd ap Gwenwynwyn o Bowys yn ystod y 1280au, ond mae'r diolch i deulu Clive am urddas a mawredd y gaer-â-gerddi bresennol. Yn 1784, priododd merch Arglwydd Powis ag Edward Clive, a etifeddodd, maes o law, deitl y teulu a chyfoeth sylweddol ei dad, sef yr Uwch-Gadfridog Robert Clive, a oedd yn fwy adnabyddus fel Clive o India. Gan Amgueddfa Clive y castell y mae’r casgliad preifat mwyaf yn y DU o greiriau o’r India a’r Dwyrain Pell.

Pobl yn cerdded yn yr ardd, Castell Powis
Golygfa o'r Castell Powis
Castell Powis, canolbarth Cymru

Castell Talacharn

Codwyd Castell Talacharn i warchod aber Tâf, ac mae’n un o’r cestyll y bu mwyaf o frwydro drosto yng Nghymru gyfan. Cipiwyd y castell Normanaidd gwreiddiol gan Rhys ap Gruffudd o Ddeheubarth yn 1189 a’i ddinistrio; cipiwyd y castell eto, ar ôl iddo gael ei ailadeiladu, gan Llywelyn Fawr yn 1215. Bu ar ddwy ochr y frwydr ddwywaith yn ystod y Rhyfel Cartref cyn cael ei gipio a’i ddinistrio’n rhannol gan luoedd y Brenhinwyr. Paentiwyd yr adfeilion gan yr artist JMW Turner, a threuliodd y bardd Dylan Thomas gyfnodau’n cyfansoddi yno, yn y gerddi o oes Fictoria.

pobl yn cerdded ger Castell Talacharn
Edrych i fyny i awyr y muriau Castell Talacharn
Castell Talacharn, Sir Gaerfyrddin, gorllewin Cymru

Castell Caerdydd

Yng nghanol ein prifddinas, mae gan Gastell Caerdydd waliau Rhufeinig, tŵr Normanaidd o’r 11eg ganrif, amgueddfa filwrol a phlas Fictoraidd sylweddol a addurnwyd gan y Trydydd Ardalydd Bute (1847-1900), dyn cyfoethocaf y byd ar y pryd. Bute hefyd oedd yn gyfrifol am drawsnewid Castell Coch, ychydig filltiroedd i’r gogledd, yn gastell stori dylwyth teg moethus.elaborate 

Y yn colli ffydd, Castell Caerdydd
Caerdydd castell mwnt a beili
Golwg agos ar y tŵr cloc Castell Caerdydd
Castell Caerdydd, de Cymru - neuadd wledda, mwnt a beili a'r tŵr cloc.

Castell Caerffili

Castell Caerffili yw’r ail gastell mwyaf ym Mhrydain, a’r un â’r amddiffynfeydd dŵr mwyaf cymhleth. Fe’i codwyd gan yr arglwydd Eingl-Normanaidd Gilbert de Clare yn y drydedd ganrif ar ddeg er mwyn ceisio cipio Morgannwg o ddwylo’r tywysog brodorol Llywelyn ap Gruffudd. Ymysg atyniadau modern y castell mae peiriannau gwarchae sy’n gweithio, antur Drysfa Gilbert a Ffau’r Dreigiau.

edrych lawr i’r castell gyda cherfluniau o ddreigiau gyda dyn yn erdych dros y wal yn y cefndir
Castell Caerffili, merch yn cerdded ar y bont
Trosolwg o'r ward fewnol Tŵr Ffair Nadolig ganoloesol, Castell Caerffili
Castell Caerffili, De Cymru - ffau'r Dreigiau, y fynedfa a ffair Nadolig ganoloesol.

Castell Cas-gwent

Cas-gwent yw’r cadarnle carreg hynaf ar ôl cyfnod y Rhufeiniad drwy Brydain gyfan, a drysau 800 mlwydd oed y castell yw’r drysau hynaf yn Ewrop hefyd. Dechreuwyd ar y gwaith o adeiladu’r castell yn 1067 – flwyddyn yn unig ar ôl i’r Normaniaid lanio yn Hastings. Ymestynnodd y castell yn raddol ar hyd crib gul pen y clogwyn, gan warchod un o fannau croesi pwysicaf afon Gwy.

Tŵr Marten a Chastell Cas-Gwent porthdy
Castell Cas-gwent, Sir Fynwy

Castell Conwy

Mae Castell Conwy wedi’i gadw’n anarferol o dda o ystyried mai castell o’r drydedd ganrif ar ddeg sydd yma. Mae waliau gwreiddiol y dref hefyd yn gyfan fwy neu lai. Fe’i hadeiladwyd gan Master James of St.George, pensaer milwrol gorau’i gyfnod. Ynghyd â’r cestyll yn Harlech, Caernarfon a Biwmares, mae’r cadarnleoedd hyn o eiddo Edward I wedi eu clustnodi yn Safle Treftadaeth y Byd gan UNESCO.

Cymryd selfies y Tŵr Castell Conwy
pobl yn cerdded ar hyd wal, Castell Conwy
Castell Conwy, gogledd Cymru

Castell Caernarfon

Bu Caernarfon, ar lan y Fenai, yn safle strategol o bwys erioed. Enw’r Rhufeiniaid ar y lle oedd Segontium, ac adeiladwyd caer yma ganddyn nhw yn 77OC. Adeiladwyd y castell presennol gan Edward I yn ystod y 1280au, ac mae ganddo dyrrau amlochrog anarferol a gwaith cerrig sy’n creu patrwm o streipiau amryliw. Ganwyd Tywysog Cymru (Edward II yn ddiweddarach) yng Nghastell Caernarfon yn 1284; yma hefyd y rhoddwyd yr un teitl i’r Tywysog Charles yn 1969.

Castell Caernarfon Tŵr yr eryr
o bobl yn cerdded i mewn i Gastell Caernarfon
Castell Caernarfon, Gwynedd, gogledd Cymru

Castell Harlech

Roedd gan Gastell Harlech, sydd mor amlwg ar lan Bae Ceredigion, ran allweddol i’w chwarae yn y chwyldro cenedlaethol a arweiniwyd gan Owain Glyndŵr. Cipiwyd y castell gan ei filwyr yn 1404, a dyma fu cartref a phencadlys Glyndŵr yn ystod ei gyfnod mewn grym. Dyma hefyd safle’r gwarchae hiraf yn hanes Prydain, sef 7 mlynedd o hyd, yn ystod Rhyfeloedd y Rhosynnau yn y pymthegfed ganrif. Cofir am ddewrder yr amddiffynwyr hynny yn un o ganeuon enwocaf Cymru, Gŵyr Harlech.

Farn gyffredinol gan y dwyrain yn edrych dros arfordir Castell Harlech
tad a mab yn chwarae ar wal Castell, Castell Harlech
muriau'r castell, Castell Harlech
Castell Harlech, Gwynedd, gogledd Cymru
An external view of a large castle on top of a green hill, next to a beach

You'll find Criccieth crowning its own rocky headland between two beaches it commands astonishing views over the town and across the wide sweep of Cardigan Bay. No wonder Turner found it such an inspiration.

1 / 3
External view of a large old castle

Beautiful Castell Biwmares - found on the island of Anglesey, this is probably one of the greatest castles in the world that was never fully built. It was the last of the royal strongholds created by Edward I in Wales, but a lack of money and trouble brewing in Scotland meant building work had stopped by the 1320s. The south gatehouse and the six great towers in the inner ward never reached their intended height. The Llanfaes gate was barely started before being abandoned.

No visit to Anglesey is complete without a visit to Beaumaris, which is managed by Cadw. Beaumaris Castle - Cadw website

2 / 3
view across to Castell Coch, with Welsh flag in the foreground.

Castell Coch / Castle Coch. Actually an Edwardian folly rather than a full blown castle, you can find Castell Coch to the north of the city of Cardiff.

3 / 3

Straeon cysylltiedig