Castell Aberteifi

Adeiladwyd y castell carreg cyntaf yn Aberteifi gan yr Arglwydd Rhys (Rhys ap Gruffydd, 1132-1197) ac, i ddathlu cwblhau’r gwaith yn 1176, fe gynhaliodd gyfarfod ar gyfer beirdd a cherddorion yno. Dyma’r Eisteddfod Genedlaethol gyntaf oll, traddodiad sy’n para hyd heddiw. Aeth y castell a’r plas Sioraidd sydd o fewn i’w furiau yn adfail hyd nes i gynllun adfer gwerth £12m ddiogelu dyfodol y safle fel atyniad treftadaeth, bwyty, llety a lleoliad ar gyfer digwyddiadau.  

Golygfa o'r Castell Biwmares
Castell Coch
 Castell Dinas Bran
Mae gan Gymru fwy o gestyll fesul milltir sgwâr nag unrhyw le yn y byd: Golwg o'r awyr o Gastell Biwmares, Ynys Môn; Castell Coch, de Cymru a Chastell Dinas Bran, Sir Ddinbych.  

Castell Dinefwr

Dinefwr oedd canolfan grym Teyrnas Deheubarth, oedd yn teyrnasu dros dde-orllewin Cymru am ymron i 300 o flynyddoedd rhwng y ddegfed a’r ddeuddegfed ganrif. Dyma brif orsedd Hywel Dda, y cyntaf i roi trefn ar ddeddfau brodorol y Cymry. Gwelir adfeilion y castell mewn gwarchodfa natur goediog ar godiad tir uwchlaw afon Tywi. Gerllaw, ceir y castell ‘newydd’, a adeiladwyd yn y 1600au, ac sydd dan ofal yr Ymddiriedolaeth Genedlaethol. Gellir cyrraedd y ddau safle’n hawdd ar daith gerdded gylchynol o Landeilo.

Castell y Bere

Roedd Castell y Bere, a adeiladwyd gan Llywelyn Fawr yn y 1220au, yn gadarnle diarffordd ar ffin ddeheuol teyrnas Llywelyn. Ei swyddogaeth oedd gwarchod ei diroedd amaethyddol, diogelu calon Gwynedd, a thra-arglwyddiaethu dros arglwyddiaeth gyfagos Meirionnydd. Cipiwyd y castell gan y Normaniaid yn 1283 a’i adael yn wag; saif yr adfeilion mewn dyffryn heddychlon a hardd yn ne Eryri.

Castell y Bere
Castell y Bere, Eryri, gogledd Cymru

Castell Caeriw

Saif Castell Caeriw ar lan cilfach o’r môr wrth ochr hen felin lanw yn Sir Benfro. Dyma diroedd hynafiaid y Dywysoges Nest, a oedd yn enwog yn ystod yr 11eg ganrif am ei harddwch. Roedd hi’n perthyn i linach y Deheubarth a reolodd dde-orllewin Cymru rhwng 920 a 1197. Cafodd Nest o leiaf naw o blant gyda phum bonheddwr gwahanol. Hyd y dydd heddiw, gall sawl teulu amlwg olrhain eu hachau yn ôl ati hi: yn eu plith George Washington, JFK a’r Dywysoges Diana.

Twitter URL

Castell Powis

Adeiladwyd y Castell Powis gwreiddiol gan y Tywysog Gruffydd ap Gwenwynwyn o Bowys yn ystod y 1280au, ond mae'r diolch i deulu Clive am urddas a mawredd y gaer-â-gerddi bresennol. Yn 1784, priododd merch Arglwydd Powis ag Edward Clive, a etifeddodd, maes o law, deitl y teulu a chyfoeth sylweddol ei dad, sef yr Uwch-Gadfridog Robert Clive, a oedd yn fwy adnabyddus fel Clive o India. Gan Amgueddfa Clive y castell y mae’r casgliad preifat mwyaf yn y DU o greiriau o’r India a’r Dwyrain Pell.

Pobl yn cerdded yn yr ardd, Castell Powis
Golygfa o'r Castell Powis
Castell Powis, canolbarth Cymru

Castell Talacharn

Codwyd Castell Talacharn i warchod aber Tâf, ac mae’n un o’r cestyll y bu mwyaf o frwydro drosto yng Nghymru gyfan. Cipiwyd y castell Normanaidd gwreiddiol gan Rhys ap Gruffudd o Ddeheubarth yn 1189 a’i ddinistrio; cipiwyd y castell eto, ar ôl iddo gael ei ailadeiladu, gan Llywelyn Fawr yn 1215. Bu ar ddwy ochr y frwydr ddwywaith yn ystod y Rhyfel Cartref cyn cael ei gipio a’i ddinistrio’n rhannol gan luoedd y Brenhinwyr. Paentiwyd yr adfeilion gan yr artist JMW Turner, a threuliodd y bardd Dylan Thomas gyfnodau’n cyfansoddi yno, yn y gerddi o oes Fictoria.

pobl yn cerdded ger Castell Talacharn
Edrych i fyny i awyr y muriau Castell Talacharn
Castell Talacharn, Sir Gaerfyrddin, gorllewin Cymru

Castell Caerdydd

Yng nghanol ein prifddinas, mae gan Gastell Caerdydd waliau Rhufeinig, tŵr Normanaidd o’r 11eg ganrif, amgueddfa filwrol a phlas Fictoraidd sylweddol a addurnwyd gan y Trydydd Ardalydd Bute (1847-1900), dyn cyfoethocaf y byd ar y pryd. Bute hefyd oedd yn gyfrifol am drawsnewid Castell Coch, ychydig filltiroedd i’r gogledd, yn gastell stori dylwyth teg moethus.elaborate 

Y yn colli ffydd, Castell Caerdydd
Caerdydd castell mwnt a beili
Golwg agos ar y tŵr cloc Castell Caerdydd
Castell Caerdydd, de Cymru - neuadd wledda, mwnt a beili a'r tŵr cloc.

Castell Caerffili

Castell Caerffili yw’r ail gastell mwyaf ym Mhrydain, a’r un â’r amddiffynfeydd dŵr mwyaf cymhleth. Fe’i codwyd gan yr arglwydd Eingl-Normanaidd Gilbert de Clare yn y drydedd ganrif ar ddeg er mwyn ceisio cipio Morgannwg o ddwylo’r tywysog brodorol Llywelyn ap Gruffudd. Ymysg atyniadau modern y castell mae peiriannau gwarchae sy’n gweithio, antur Drysfa Gilbert a Ffau’r Dreigiau.

edrych lawr i’r castell gyda cherfluniau o ddreigiau gyda dyn yn erdych dros y wal yn y cefndir
Castell Caerffili, merch yn cerdded ar y bont
Trosolwg o'r ward fewnol Tŵr Ffair Nadolig ganoloesol, Castell Caerffili
Castell Caerffili, De Cymru - ffau'r Dreigiau, y fynedfa a ffair Nadolig ganoloesol.

Castell Cas-gwent

Cas-gwent yw’r cadarnle carreg hynaf ar ôl cyfnod y Rhufeiniad drwy Brydain gyfan, a drysau 800 mlwydd oed y castell yw’r drysau hynaf yn Ewrop hefyd. Dechreuwyd ar y gwaith o adeiladu’r castell yn 1067 – flwyddyn yn unig ar ôl i’r Normaniaid lanio yn Hastings. Ymestynnodd y castell yn raddol ar hyd crib gul pen y clogwyn, gan warchod un o fannau croesi pwysicaf afon Gwy.

Tŵr Marten a Chastell Cas-Gwent porthdy
Castell Cas-gwent, Sir Fynwy

Castell Conwy

Mae Castell Conwy wedi’i gadw’n anarferol o dda o ystyried mai castell o’r drydedd ganrif ar ddeg sydd yma. Mae waliau gwreiddiol y dref hefyd yn gyfan fwy neu lai. Fe’i hadeiladwyd gan Master James of St.George, pensaer milwrol gorau’i gyfnod. Ynghyd â’r cestyll yn Harlech, Caernarfon a Biwmares, mae’r cadarnleoedd hyn o eiddo Edward I wedi eu clustnodi yn Safle Treftadaeth y Byd gan UNESCO.

Cymryd selfies y Tŵr Castell Conwy
pobl yn cerdded ar hyd wal, Castell Conwy
Castell Conwy, gogledd Cymru

Castell Caernarfon

Bu Caernarfon, ar lan y Fenai, yn safle strategol o bwys erioed. Enw’r Rhufeiniaid ar y lle oedd Segontium, ac adeiladwyd caer yma ganddyn nhw yn 77OC. Adeiladwyd y castell presennol gan Edward I yn ystod y 1280au, ac mae ganddo dyrrau amlochrog anarferol a gwaith cerrig sy’n creu patrwm o streipiau amryliw. Ganwyd Tywysog Cymru (Edward II yn ddiweddarach) yng Nghastell Caernarfon yn 1284; yma hefyd y rhoddwyd yr un teitl i’r Tywysog Charles yn 1969.

Castell Caernarfon Tŵr yr eryr
o bobl yn cerdded i mewn i Gastell Caernarfon
Castell Caernarfon, Gwynedd, gogledd Cymru

Castell Harlech

Roedd gan Gastell Harlech, sydd mor amlwg ar lan Bae Ceredigion, ran allweddol i’w chwarae yn y chwyldro cenedlaethol a arweiniwyd gan Owain Glyndŵr. Cipiwyd y castell gan ei filwyr yn 1404, a dyma fu cartref a phencadlys Glyndŵr yn ystod ei gyfnod mewn grym. Dyma hefyd safle’r gwarchae hiraf yn hanes Prydain, sef 7 mlynedd o hyd, yn ystod Rhyfeloedd y Rhosynnau yn y pymthegfed ganrif. Cofir am ddewrder yr amddiffynwyr hynny yn un o ganeuon enwocaf Cymru, Gŵyr Harlech.

Farn gyffredinol gan y dwyrain yn edrych dros arfordir Castell Harlech
tad a mab yn chwarae ar wal Castell, Castell Harlech
muriau'r castell, Castell Harlech
Castell Harlech, Gwynedd, gogledd Cymru

Straeon cysylltiedig